Duruma göre değişir demeden yirmi beş cevap

Fiyatı kapsam belirliyor; hazır bir liste vermiyoruz. Beş sayfalık bir tanıtım sitesiyle, arkasında sipariş ve tahsilat takibi olan bir yazılım aynı işin iki ayrı büyüklüğü. Keşif görüşmesinden sonra tek bir fiyat çıkarıyoruz ve içindeki kalemleri tek tek yazıyoruz.

Yayınlasak yanlış olurdu. Aynı 'web sitesi' kelimesi bir işletmede vitrin, diğerinde günlük işin yürüdüğü sistem anlamına geliyor; tek liste ikisinden birine mutlaka yanlış rakam verir. Bunun yerine fiyatı belirleyen sekiz etkeni ve neyin fiyatı artırmadığını ayrı bir sayfada açık açık yazdık. Teklif de kalem kalem, dahil olmayanlar ayrı biçimde geliyor.

Teklifte hem dahil olan hem dahil olmayan kalemler yazılı. Dışarıya ödenen kalemleri ayrıca gösteriyoruz: alan adı, barındırma, satın alınacak görsel lisansı, kullanılacak dış servislerin kendi ücreti. Kapsamı büyüten yeni bir istek çıkarsa önce ne kadar zaman ve tutar eklediğini söylüyoruz; onayınız olmadan yapılmıyor.

Teklifteki her kalemi gündelik Türkçeyle yazıyoruz: bu satır ne işe yarıyor, olmazsa ne olur. Anlamadığınız bir kalemi ikinci kez, gerekirse üçüncü kez açıklıyoruz; sormak sizi cahil göstermez, açıklayamamak bizi gösterir. İşinize bugün katkısı olmayan bir kalemi öneri olarak bile getirmiyoruz.

İkinci yılın sabit kalemleri alan adı yenileme ve barındırma; bakım anlaşması yaptıysanız onun bedeli. Bu üçü ilk teklifte de yazılı olur, teslimden sonra öğrendiğiniz bir şey değildir. Alan adı ve barındırma sizin adınıza olduğu için ödemeyi doğrudan sağlayıcıya da yapabilirsiniz.

Süreyi kapsam belirlediği için sitede gün sayısı yazmıyoruz. Keşif görüşmesinin sonunda o işe özel yazılı bir takvim veriyoruz: hangi hafta ne olacak, hangi gün sizin onayınız gerekecek. Takvim kayarsa sebebini yazılı bildiriyoruz; en sık sebep bekleyen içerik ya da alınmamış karar oluyor.

Her adımın sonunda elinizde kalan bir çıktı olduğu için yarım kalan iş sıfır olmuyor: kapsam yazısı, onayladığınız ekran çizimleri ve o güne kadar yazılmış kod sizde kalır. Ödeme de adımlara bağlı olduğu için ödediğinizin karşılığını elinizde tutarsınız. İş, ilk günden itibaren girip görebildiğiniz bir adreste ilerler; ne olduğunu teslimde öğrenmezsiniz.

İşi yapan kişiyle konuşuyorsunuz. Araya bir hesap yöneticisi girmiyor; keşifte anlattığınız şey ikinci bir ağızdan aktarılmadığı için yolda anlam kaybı olmuyor. Belirli kalemlerde dışarıdan destek alınacaksa (örneğin ürün fotoğrafı çekimi ya da metin çevirisi) bunu teklifte baştan yazıyoruz, kimin yapacağını da bilirsiniz.

Sizin adınıza. Alan adını sizin bilgilerinizle alıyoruz, yönetim erişimini teslimde size veriyoruz. Kendi hesabımızda tutup sizi bağlamıyoruz; alan adı işletmenin en temel varlığıdır, bir yazılımcının elinde durmaz. Elinizde zaten bir alan adı varsa onu kullanırız.

Evet, yazdığımız kod işi teslim ettiğimizde sizindir. Bunu sözleşmede yazılı olarak belirtiyoruz; sonradan tartışılan bir konu olmasını doğru bulmuyoruz. Kod, veritabanı ve erişim bilgileri teslim dosyasında birlikte gelir. Kullandığımız açık kaynaklı bileşenlerin kendi lisansları geçerli olmaya devam eder, hangileri olduğunu da aynı dosyada listeliyoruz.

Taşıyabilirsiniz. Kod, veritabanı ve erişim bilgileri sizde olduğu için başka bir yazılımcı işi olduğu yerden devralabilir. Devir sırasında yeni yazılımcının sorduğu soruları da cevaplıyoruz, dosyaları eksiksiz teslim ediyoruz. Müşteriyi teknik bağımlılıkla tutmayı doğru bulmuyoruz; kalmak isteyen işten memnun olduğu için kalsın.

Evet, yönetici hesabı sizin adınıza açılıyor ve şifresi yalnız sizde. Personeliniz için yetkisi kısıtlı ayrı hesaplar tanımlayabilirsiniz; örneğin ürün girebilen ama fiyat değiştiremeyen bir kullanıcı. Böylece işten ayrılan personelin erişimini tek tıkla kapatırsınız. Bizim erişimimiz bakım için ayrı bir hesap üzerinden olur ve isterseniz her an kapatılır.

Metinleri biz yazıyoruz, siz okuyup düzeltiyorsunuz. Elinizde hazır metin varsa onu kullanırız, atmak zorunda değilsiniz. Yazarken işinizin kendi kelimelerine ihtiyacımız oluyor: hizmetlerinizi nasıl adlandırıyorsunuz, müşteri size telefonda ne diye soruyor, hangi soruyu günde beş kez cevaplıyorsunuz. Bunları keşif görüşmesinde konuşuyoruz; sonrasında sizden oturup yazı yazmanızı beklemiyoruz.

Üç yol var, keşifte hangisinin uygun olduğuna bakıyoruz: telefonla çekilmiş fotoğrafların düzenlenmesi, lisanslı görsel satın alınması ya da profesyonel çekim. Lisanslı görsel alınacaksa lisans sizin adınıza olur ve bedeli teklifte ayrı satır olarak görünür. Kaynağı belirsiz görseli siteye koymuyoruz; sonradan telif faturası gelen bir fotoğraf, tasarruf değil risktir.

Yapıyoruz. Logo, renk, yazı tipi ve kullanım kurallarını birlikte teslim ediyoruz; tabelada, faturada ve sitede aynı görünsün diye. Baskıya uygun dosyalar da elinizde bulunur, matbaanızın istediği biçim ne olursa olsun. Logonuz zaten varsa dokunmuyoruz; sitede ve baskıda doğru görünmesi için gereken sürümlerini üretmekle yetiniyoruz.

Hayır, sitenizi işinize göre yazıyoruz. Hazır temada sorun görünüm değil, olmayan alanlardır: sizin işinizde 'küpe numarası' ya da 'teslim saati' varsa, temada o alan yoktur ve açıklama satırına sıkışır. Yalnız, gerçekten beş sayfalık bir tanıtım sitesi yetiyorsa bunu da açıkça söylüyoruz.

Hız bizde teslim ölçütü, temenni değil. Siteyi yayına almadan önce telefon bağlantısıyla ölçüyor ve sonucu teslim dosyasına koyuyoruz; hangi araçla, hangi tarihte ölçüldüğü yazılı olur. Rakip karşılaştırması yapmıyoruz, kendi ölçümümüzü gösteriyoruz. Ölçmediğimiz bir iyileşmeyi de iyileşme diye anlatmıyoruz.

Teknik temel dahil: sayfa başlıkları, adres yapısı, site haritası, mobil uyum, hız ve arama motorunun sayfayı anlamasını sağlayan işaretler. Sıralama sözü vermiyoruz; kimse veremez. Belirli aramalarda üst sıraları hedefliyorsanız bu ayrı ve süreklilik isteyen bir iş, onu da baştan konuşuyoruz.

Siteyi şifreli bağlantıyla yayına alıyoruz, formlara kötüye kullanım koruması koyuyoruz ve düzenli yedek alıyoruz. Yedeğin çalıştığını geri yükleyerek sınıyoruz; alınmış ama açılmayan yedek, yedek sayılmaz. Bakım anlaşması varsa güvenlik güncellemeleri de o kapsamda yürür. Bir sorun çıktığında ne yapıldığını da örtmüyoruz: neyin olduğunu ve nasıl kapatıldığını yazılı bildiriyoruz.

Evet, güncellemeyi kendiniz yapıyorsunuz. Ürün eklemek, fiyat değiştirmek, duyuru yazmak için bize dönmenize gerek yok. Teslimde panelin kullanımını birlikte geçiyoruz ve kısa bir kullanım notu bırakıyoruz. Panelde yalnız sizin kullandığınız ekranlar durduğu için öğrenmesi de uzun sürmüyor.

Revizyon turlarının sayısı ve neyi kapsadığı teklifte yazılı olur. Tasarım aşamasındaki değişiklikler zaten sürecin parçası; asıl sınır, onayladığınız tasarımın teslimden sonra baştan değiştirilmesi durumunda başlıyor. Yazım hatası, yanlış fiyat, eksik ürün gibi düzeltmeler revizyondan sayılmaz.

Zorunlu değil. Bakım almadan da site sizindir ve çalışmaya devam eder. Ancak güncellemeler, yedek ve çıkan hataların düzeltilmesi bakım kapsamındadır; anlaşma yoksa bu işler tek tek fiyatlanır ve sıraya girer. Hangisinin size uygun olduğuna teslimden önce birlikte karar veriyoruz; sonradan da bakıma geçebilir, bırakabilirsiniz.

Bugüne kadar çiçekçilik, besicilik, okul ve fiyat karşılaştırma alanlarında iş yaptık; besi çiftlikleri için yazdığımız yazılımın ürüne dönüşmüş hâline besi.tr adresinden bakabilirsiniz. Sektörünüzde işimiz yoksa bunu saklamıyoruz. Zaten işlerin çoğu ilk kez girdiğimiz bir alandan geliyor; keşif görüşmesi tam da bunun için var.

Evet, iş sözleşmeyle başlıyor. İçinde kapsam, takvim, ödeme adımları, revizyon sınırı ve teslim edilecekler yazılı olur; kaynak kodun ve alan adının size ait olduğu da orada geçer. Sözleşmeyi imzalamadan önce anlamadığınız her maddeyi tek tek açıklıyoruz. Anlamadığınız bir maddeyi imzalamanız, iki taraf için de sorun demek.

Alırız; zaten yaptığımız işlerin çoğu bu ölçekte. Tek kişilik bir işletmenin de sipariş defteri, müşteri kaydı ve fiyat listesi var. Küçük işlerde en önemli iş, gerekmeyen şeyi yapmamak: bütçenin işinizi en çok rahatlatacak yere gitmesine bakıyoruz.